Waarom veiligheid in Marokko extra aandacht vraagt

In Marokko bestaan er wettelijke verplichtingen rond gezondheid en veiligheid op het werk (SST / HSE), onder meer via de Marokkaanse Arbeidswet (Code du Travail, Wet 65-99) en uitvoeringsmaatregelen. In de praktijk zie je echter dat de volwassenheid per regio, projecttype en aannemer sterk verschilt. Dat maakt “due diligence” op veiligheid essentieel voor iedereen die:

• een Marokkaanse aannemer of onderaannemer wil contracteren;
• materialen laat produceren/plaatsen (afbouw, tegelwerk, staal, prefab, etc.);
• eigen mensen naar Marokko stuurt voor montage, supervisie of commissioning.

De grootste veiligheidsbehoeften op de bouwplaats

Interessante bedrijven (NL/EU) vragen in de eerste plaats om “basis op orde” + aantoonbare naleving:

1) Basismaatregelen (PPE, afzettingen, valbeveiliging)

• Persoonlijke beschermingsmiddelen (helm, schoenen, bril, handschoenen) en handhaving.
• Valbeveiliging bij hoogtewerk (steigers, randbeveiliging, harnas/ankerpunten).
• Afzetting van risicozones (hijszones, slijp- en snijwerk, verkeer op site).

2) Veilige werkmethodes (RAMS / method statements)

• Taak-risicoanalyses voor kritieke activiteiten (hijsen, werken op hoogte, elektrisch, heet werk).
• Werkvergunningen (permit-to-work) waar nodig: heet werk, besloten ruimten, hoogspanning.
• Toolbox-meetings en aantoonbare instructie.

3) Hygiëne, sanitair, welzijn

De arbeidsregels leggen ook nadruk op hygiëne en basisvoorzieningen (sanitair, ventilatie, drinkwater, netheid, etc.). In audits is dit vaak een “quick win” die meteen het veiligheidsniveau zichtbaar verhoogt.

4) Brandveiligheid en noodorganisatie

Voor gebouwen en projecten spelen brandveiligheidsregels een rol (o.a. het algemene bouwreglement voor brandveiligheid in Marokko uit 2014). Op de bouwplaats vertaal je dat praktisch naar: blusmiddelen, vrije vluchtwegen, noodprocedures en training.

5) Stoffen, chemie en bijzondere risico’s

Denk aan stof (incl. asbest), oplosmiddelen, lijmen, coatings en andere gevaarlijke stoffen. De Marokkaanse regelgeving kent specifieke decreten/maatregelen voor blootstelling aan o.a. asbest en benzene.

Welke wet- en regelgeving is relevant?

Hieronder een praktische “kaart” van regels waar bedrijven het vaakst op toetsen. (Let op: dit is géén juridisch advies, maar een overzicht voor oriëntatie en compliance-checks.)

A) Arbeidswet & HSE-verplichtingen

• Code du Travail (Wet 65-99): basisplichten rond veiligheid en gezondheid op het werk en organisatie in bedrijven.
• Uitvoeringsmaatregelen: o.a. ministerieel besluit dat toepassing/maatregelen rond veiligheid concretiseert (o.a. in ILO-overzicht).
• Comités en interne organisatie: in bepaalde situaties is een gezondheids- en veiligheidsorganisatie/commissie relevant.

B) Bouwregelgeving, vergunningen en (brand)veiligheidsregels

• Stedenbouw/ruimtelijke ordening: Marokko kent belangrijke wetten voor urban planning en ontwikkeling (o.a. Wet 12-90 en Wet 25-90).
• Bouwvergunningen: in de praktijk is een building permit doorgaans vereist voor bouwwerkzaamheden, en wordt die afgegeven na benodigde autorisaties/visa.
• Brandveiligheidsregels voor gebouwen: vastgelegd in een algemeen bouwreglement rond brandveiligheid (2014).

Wat willen geïnteresseerde bedrijven vooraf weten? (Checklist)

1) Bewijs van HSE-structuur

• Naam + rol van HSE-verantwoordelijke (chantier HSE officer / QHSE).
• HSE-plan voor het project (inclusief site rules en noodplan).
• Toolbox/opleidingsregisters en instructies (liefst met presentielijsten).

2) Risicobeheersing per activiteit

• Method statements / RAMS voor kritieke taken (hoogte, hijsen, elektrisch, heet werk).
• Materieelkeuringen (hijs- en hefmiddelen, steigers, elektrische installaties).
• Subcontractor management: wie doet wat, en hoe wordt veiligheid afgedwongen?

3) Arbeidsrecht & sociale bescherming

• Contractvormen, registratie en basis compliance (afhankelijk van scope/relatie).
• Ongevallenprocedure en verzekering/compensatieproces bij arbeidsongevallen.

Voor achtergrond over arbeidsregulering en sociale bescherming bestaan er o.a. uitgebreide analyses (World Bank).

4) Vergunningen & lokale approvals

• Bouwvergunning(en), tekeningen en stedenbouwkundige conformiteit.
• Brandveiligheid (waar van toepassing: ontwerpkeuzes en keurings-/acceptatiestappen).
• Milieu- of speciale autorisaties bij “hazardous” installaties (projectafhankelijk).

Taalbarrières en cultuurverschillen: de verborgen risico’s

In de bouw in Marokko lopen communicatiekanalen vaak door elkaar: Arabisch (MSA), Darija, Frans en soms Berbers (Amazigh). Contracten en officiële stukken zijn regelmatig Franstalig; op de werkvloer is Darija dominant. Misverstanden ontstaan vooral bij:

• veiligheidsinstructies (“site rules”) die niet in de juiste taal of te theoretisch zijn;
• planning & scope (“wat is meerwerk, wat zit in de prijs?”);
• acceptatiecriteria/kwaliteit (toleranties, proefstukken, keurpunten).

Wat MAROQ kan betekenen (services)

MAROQ is gebouwd om de “trust gap” tussen NL/EU-bedrijven en Marokkaanse partners te dichten. In bouwprojecten doen we dat vooral door veiligheid, kwaliteit en communicatie meetbaar te maken.

1) Sourcing & screening van aannemers en onderaannemers

• Voorselectie op ervaring, referenties, projecttype en capaciteit.
• HSE quick-scan: basisdocumenten, organisatie, PPE-cultuur, kritieke risico’s.
• Check op “fit” met jouw eisen (bijv. VCA-achtige werkwijze, rapportage, auditing).

2) Site audits & kwaliteitscontrole

• Begeleide locatiebezoeken met checklists (HSE + kwaliteit + voortgang).
• Fotolog en auditrapport met acties, prioriteit en opvolging.
• Ondersteuning bij proefopstellingen / mock-ups en acceptatiecriteria.

3) Documentatie & compliance support

• HSE-plan template + RAMS-opzet passend bij het project.
• Vergunnings-/documentcheck (wat is er, wat ontbreekt, wat moet geactualiseerd?).
• Vertaling/duiding (NL/EN ↔ FR ↔ Darija) zodat iedereen hetzelfde begrijpt.

4) Communicatie & projectbegeleiding

• Lokale gesprekspartner op locatie (afstemming met uitvoerder, HSE officer, leveranciers).
• Heldere afspraken over scope, meerwerk, planning en oplevering.
• Escalatiepad bij issues (veiligheid/kwaliteit/levering).

Praktisch stappenplan voor bedrijven

1. Definieer jouw minimale HSE-eisen (PPE, hoogtewerk, hijsen, noodplan, rapportage).
2. Selecteer partners met bewijs (referenties + documenten + korte audit).
3. Leg afspraken contractueel vast (scope, HSE, audits, stop-work authority, boetes/bonus waar passend).
4. Start met een kick-off op locatie (toolbox + site rules in FR/Darija + duidelijke signalisatie).
5. Voer periodieke checks uit (wekelijks/2-wekelijks afhankelijk van risico en fase).
6. Maak oplevering meetbaar (checklists, foto’s, testresultaten, “as-built” documentatie).